آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
76
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
8 . منابع آثار آقا على مراد از منابع كتب و رسالاتى است كه آقا على مدرس در آثار خود به آنها استناد كرده يا به نحوى از انحاء آنها را مورد بحث قرار داده است . آثار آقا على علاوه بر اينكه شامل ابتكارات و آراء جديد است ، حاوى استناد و اتكاء به آرا گذشتگان نيز مىباشد . در اين مجال به متفكرانى كه آراء آنها به نحوى از انحاء در آثار آقا على مطرح شده است مىپردازيم . بىشك بيشترين كسى كه آرائش مورد استناد و بحث آقا على قرار گرفته صدر المتألهين شيرازى است . كتب مختلف ملا صدرا در درجهء اول اسفار و در درجات بعدى المبدء و المعاد ، تعليقات الهيات شفا ، تعليقات شرح حكمة الاشراق ، شرح الهداية الاثيرية ، الشواهد الربوبية ، اسرار الآيات ، مفاتيح الغيب ، المشاعر ، رسالة الحشر ، رسالة حدوث العالم مورد استناد و بحث قرار گرفتهاند . دومين حكيمى كه آرائش بيشتر از ديگران مورد استناد و بحث و نقد حكيم مؤسس قرار گرفته حاج ملا هادى سبزوارى بهويژه در تعليقات اسفار است . در درجه سوم مىبايد از والد مكرم آقا على ، ملا عبد الله مدرس زنوزى ياد كرد . آقا على به تناسب آراء پدر فاضلش از لمعات الهيه و انوار جليه و حواشى اسفار و حواشى شوارق و غير آن غالبا براى تأييد و توضيح مورد استناد قرار داده است ، و به صلابت علمى آراء پدر خود ايمان داشته است . در درجات بعدى آراء شيخ الرئيس ابن سينا و شيخ اشراق شهاب الدين سهروردى مورد استناد و بحث حكيم مؤسس واقع شده است . ديگر حكيمان مسلمان كه آراء آنها به تأييد يا نقد در آثار آقا على مدرس مورد بحث واقع شده عبارتند از : بهمنيار ، قطب الدين شيرازى ، قطب الدين رازى ، فخر الدين رازى ، خواجه نصير الدين طوسى ، سيد مير شريف ، عضد الدين ايجى ، تفتازانى ، سيد صدر الدين دشتكى ، جلال الدين دوانى ، ميرداماد ، ملا عبد الرزاق فياض لاهيجى ، قاضى سعيد و آقا جمال خوانسارى . از حكماى يونان آراء انباذقلس ،
--> - ص 272 : « مرحوم زنوزى در [ اعتبارات ماهيت ] به تقسيمات جديدى رسيده و كشف كرده است . » استاد سيد جلال الدين آشتيانى : « مطالب افضل المتأخرين آقا على حكيم در اين باب [ بساطت وجود ] از هر جهت نظير ندارد و محققانه وارد بحث شده است ، شكّر الله سعيد و قدّس الله نفسه » . مقدمهء شرح رسالهء شاعر ملا محمد جعفر لاهيجى ، ص 123 .